Kadyńska Kobieta

^{(Historia jednego przedmiotu cz. 56)}

Wspólnie z Elbląską Gazetą Internetową portEl.pl publikowaliśmy cykl artykułów pt. „Historia jednego przedmiotu”, prezentowaliśmy w nich nasze najciekawsze eksponaty i opisywaliśmy ich historię. Dzisiaj o kadyńskiej kobiecie.

Po 10 latach Muzeum Archeologiczno-Historyczne w Elblągu żegna się z wystawą Ceramika Kadyńska w zbiorach Edwarda Parzycha. Tylko do jutra (8 stycznia) będzie można ją oglądać w murach budynku Gimnazjum. Z tej okazji przybliżamy jeden z najbardziej rozpoznawalnych obiektów z tej kolekcji, jakim jest figura kobiety.

Majolikowa postać zamyślonej kobiety została wykonana w Królewskich Warsztatach Majoliki i Terakoty w Kadynach. Jest to pełnoplastyczna figura postaci siedzącej na pieńku, z prawą nogą nałożoną na lewą. Zamyślona, pochyloną głowę podpiera lewą dłonią, wspierając łokieć na kolanie, a prawą przytrzymując skraj pieńka. Odlano ją w formie z gliny i pokryto niebiesko-biało-żółto-brązowym szkliwem. Ma wysokość 55 cm, szerokość 29,5 cm, a jej powstanie określa się na czas przed 1936 rokiem. W katalogu sprzedaży z 1937 roku były dostępne również mniejsze, kamionkowe egzemplarze „Sitzendes Mädchen”, o wysokości 16 lub 48 cm. Autorem figury jest Ludwig Manzel, główny sprawca i pomysłodawca projektu założenia kadyńskiej wytwórni, a także mentor w sprawach artystycznych cesarza Wilhelma II.

Ludwig Manzel w ogromnym stopniu przysłużył się warsztatom w Kadynach, jeszcze zanim rozwinęły one na dobre swoje skrzydła. Wykonywał wówczas prace, które często cesarska para przeznaczała na prezenty dla rodziny, dyplomatów, ludzi Kościoła i zasłużonych stowarzyszeń. Były to m.in. portret cesarza, dzban zwany Rebekakrug (w formie amfory), żardyniery z rzymskimi motywami, a także wyroby, znajdujące się w prezentowanej w Muzeum kolekcji, czyli plakiety „Dziewczyna z liliami” oraz „Madonna z Dzieciątkiem”.

Mówiąc o Kadyńskiej Manufakturze, warto wspomnieć, że jej początki sięgają 1905 roku, a powstanie samego zakładu związane było z artystycznymi zainteresowaniami cesarza niemieckiego Wilhelma II. Pod koniec XIX wieku nabył on majątek Cadinen i rozpoczął organizowanie wytwórni. Najpierw była to mała manufaktura, w której wytwarzano przedmioty artystyczne, wzorowane na antycznych wyrobach greckich i etruskich, a także naśladownictwa majoliki włoskiego renesansu. Wykonywano je z terakoty, malowano, często też szkliwiono. Ceramikę architektoniczną projektowali nie tylko znani artyści rzeźbiarze, malarze, ale również sami architekci, których dzieła zdobiły później wnętrza, elewacje budynków i mosty.

Po zakończeniu I wojny światowej Kadyny zmieniły swój dotychczasowy profil produkcji na wytwarzanie kopii XVIII-wiecznych pieców kaflowych elbląskich i gdańskich. W tym samym czasie zaczęto także wypalać z gliny na kolor czekoladowy figury zwierząt, przypominające pierwsze wyroby manufaktury miśnieńskiej (kamionka böttgerowska). W latach 20-tych i 30-tych większość wyrobów stanowiła połączenie naturalnej glinki kadyńskiej z błękitem kobaltowym, uzupełniane ornamentem ze złota. Był to styl „blau-rot-gold” wypracowany przez W. Dietricha, posiadający swoje odzwierciedlenie również w serwisach kawowych, wazonach, dzbankach, popielniczkach, świecznikach, kałamarzach itp.

Pod koniec lat 30-tych zakład w Kadynach nawiązał współpracę z warsztatami w Królewcu, które zajmowały się obróbką bursztynu, w wyniku czego zaczęły powstawać wyroby ceramiczne łączone z bursztynem, a z czasem także ze srebrem. W czasie 40 lat funkcjonowania Kadyńskiej Manufaktury powstały przedmioty, które na stałe zajęły miejsce wśród wyrobów innych europejskich zakładów.

Mamy nadzieję, że niepowtarzalna kolekcja kadyńskiej ceramiki będzie zachwycać w innym miejscu. Jednocześnie chcielibyśmy wyrazić naszą wdzięczność Panu Edwardowi Parzychowi za udostępnienie tego niezwykle cennego zbioru elbląskiemu Muzeum. Po raz ostatni bardzo serdecznie zapraszamy wszystkich chętnych do obejrzenia ekspozycji, która tylko do jutra będzie prezentowana w budynku Gimnazjum.

Joanna Fonferek, kustosz Muzeum Archeologiczno-Historycznego w Elblągu

Artykuł Kadyńska Kobieta pochodzi z serwisu Muzeum Edukacja.

Ceramika kadyńska

^{(Historia jednego przedmiotu cz. 40)}

Wspólnie z Elbląską Gazetą Internetową portEl.pl publikowaliśmy cykl artykułów pt. „Historia jednego przedmiotu”, prezentowaliśmy w nich nasze najciekawsze eksponaty i opisywaliśmy ich historię. Dziś o ceramice kadyńskiej.

Początki powstania Kadyńskiej Manufaktury sięgają 1905 roku i związane są z artystycznymi zainteresowaniami cesarza niemieckiego Wilhelma II, który pod koniec XIX wieku nabył majątek Kadyny i rozpoczął organizowanie zakładu ceramiki. Była to najpierw mała manufaktura, w której wytwarzano przedmioty artystyczne, wzorowane na antycznych wyrobach greckich, etruskich, a nawet majolice włoskiego renesansu. Wykonywano je z terakoty, malowano, często też szkliwiono. Ceramikę architektoniczną projektowali zaś znani artyści rzeźbiarze, malarze i sami architekci, których dzieła zdobiły później wnętrza, elewacje budynków i mosty.

Po zakończeniu I wojny światowej Kadyny zmieniły swój dotychczasowy profil produkcji na wytwarzanie kopii XVIII-wiecznych elbląskich i gdańskich pieców kaflowych. W tym samym czasie zaczęto także wypalać z gliny na kolor czekoladowy figury zwierząt, przypominające pierwsze wyroby manufaktury miśnieńskiej (kamionka böttgerowska). Ceramika figuralna była efektem pracy zatrudnianych w wytwórni artystów: A. Steinera i A. H. Hussmanna. W latach 20.i 30. większość wyrobów stanowiła połączenie naturalnej glinki kadyńskiej z błękitem kobaltowym, uzupełnianych ornamentem ze złota. Był to styl „blau-rot-gold” wypracowany przez W. Dietricha, posiadający swoje odzwierciedlenie również w serwisach kawowych, wazonach, dzbankach, popielniczkach, świecznikach, kałamarzach itp.

Pod koniec lat 30. zakład w Kadynach nawiązał współpracę z warsztatami w Królewcu, które zajmowały się obróbką bursztynu, w wyniku czego zaczęły powstawać wyroby ceramiczne łączone z bursztynem, a z czasem także ze srebrem.

Prezentowany w elbląskim muzeum niepowtarzalny zbiór ceramiki figuralnej, architektonicznej oraz przedmiotów codziennego użytku jest największą kolekcją ceramiki kadyńskiej w Europie. Ma ona również akcent stricte elbląski w postaci prac wykonanych przez Heinricha Splietha – elbląskiego artysty, który rozpoczął pracę jako projektant w Kadyńskiej Wytwórni Majoliki już w 1903 r. Spod jego ręki wychodziły projekty pierwszych naczyń oraz plakiety o tematyce sakralnej inspirowane dziełami renesansowych artystów. To on jako pierwszy wykonywał również projekty plastyki zwierzęcej. Najbardziej znane realizacje tego artysty to m.in. pomnik Schichau’a i grupa figuralna „Zdjęcie z krzyża” w kościele Św. Mikołaja w Elblągu (nie zachowały się do naszych czasów). Na wystawie „Ceramika kadyńska w zbiorach Edwarda Parzycha” można zobaczyć kilka jego dzieł, np. popiersie chłopca (1905-1910), plakiety z Madonną z Dzieciątkiem (1903 i 1907 r.), plakietę z Ukrzyżowanym (1910-1930) i figury zwierząt.

Tym razem jest to jedna historia wielu przedmiotów, ponieważ obecnie kolekcja ceramiki liczy sobie około 600 obiektów i znaczna jej część prezentowana jest właśnie w elbląskim Muzeum. Niestety, minął już 10-letni termin użyczenia kolekcji naszej instytucji, więc niebawem będziemy musieli zwrócić ją właścicielowi, dlatego szczególnie serdecznie zachęcamy do jej obejrzenia!

Joanna Fonferek, kustosz Muzeum Archeologiczno-Historycznego w Elblągu

Artykuł Ceramika kadyńska pochodzi z serwisu Muzeum Edukacja.